F’Ġunju 2025, il-gvern u l-oppożizzjoni qablu li Manoel Island għandha terġa’ tingħata lura lill-pubbliku. Il-Gvern issiġilla ftehim mal-MIDI li jiżgura li l-proġett kummerċjali kontroversjali jitħassar, u l-gżira tinbidel f’Park Nazzjonali. L-għajta pubblika biex Manoel Island tinbidel f’park instemgħet, u ġew miżjuda żewġ parks nazzjonali oħra: Il-White Rocks u Fort Campbell.F’Diċembru 2025, il-gvern, b’kollaborazzjoni ma’ Project Green, fetaħ konsultazzjoni pubblika għat-tliet parks u mistenni jiltaqa’ ma’ NGOs u mal-pubbliku biex titfassal viżjoni għall-futur tal-parks nazzjonali rispettivi.

Link għall-Konsultazzjoni Pubblika: https://parksinmalta.mt/have-your-say/#form

Il-Prim Ministru Robert Abela stqarr li l-ispiża biex il-Gvern jerġa’ jakkwista l-gżira u jibdilha f’park hija stmata li tlaħħaq għexieren ta’ miljuni.

Il-Prim Ministru qal li l-proġett kummerċjali kien se jeqred il-gżira. Hu ta kelmtu li s-sit se jinbidel f’park nazzjonali maħsub li jkun iservi bħala pulmun aħdar ċentrali f’nofs Malta, biex jitgawda mill-pubbliku għal attivitajiet rikreattivi fil-beraħ. Abela semma li l-park għandu jiġi ppjanat skont prinċipji ta’ preservazzjoni u konservazzjoni minimalisti, u mhux jinħakem mill-konkos. Żied jgħid li jixtieq jibdel is-sit f’ġawhra ta’ ħdura permezz ta’ afforestazzjoni.

F’Ġunju 2025, il-kampanja bdiet tippjana sensiela ta’ ħames workshops bil-parteċipazzjoni ta’ stakeholders differenti, bl-għan li tifformula viżjoni infurmata għall-Park ta’ Manoel Island. Is-sessjonijiet kienu mmirati biex nifhmu l-viżjonijiet tar-residenti u biex tinġabar l-informazzjoni relevanti. Fost il-parteċipanti kien hemm esperti ekoloġiċi, speċjalisti kulturali, storiċi, NGOs, periti, residenti tal-Gżira u l-pubbliku inġenerali. Mill-informazzjoni miġbura matul dawn is-sessjonijiet inħolqot mappa tal-assi li turi l-elementi tanġibbli u intanġibbli ta’ Manoel Island. Il-parteċipanti kienu diversi ħafna, kien hemm taħlita ġmielha ta’ etajiet u nies ġejjin minn oqsma differenti tal-ħajja, iżda xi talbiet komuni ħarġu b’saħħithom u ċari ħafna. B’mod partikolari, ħarġet viżjoni għal park b’identità mhux kummerċjali li jservi bħala refuġju aċċessibbli għal kulħadd, fejn wieħed jista’ jerġa’ jsib ftit serħan u paċi ’l bogħod mill-ġenn urban. Ġie propost li s-sit jiġi mmexxi u miżmum permezz ta’ kustodja komunitarja, b’awtorità ta’ infurzar, biex tissorvelja l-attivitajiet fuq is-sit u tħares il-wirt naturali, storiku u l-memorja kulturali tal-post. Il-kompilazzjoni tal-istudji se tiġi ppreżentata lill-istakeholders tal-park. Ir-rapport tal-workshops jista’ jinstab hawn: Ir-Rapport tal-Workshop

F’Mejju 2025, Manoel Island kienet fil-quċċata tal-aġenda nazzjonali. Dik ii wasslitna s’hemm kienet petizzjoni parlamentari uffiċjali, imfassla b’mod kreattiv bħala ħolma biex Manoel Island tinbidel f’park nazzjonali. Il-petizzjoni ġabret aktar minn 29,000 firma, ekwivalenti għal 5% tal-elettorat — sejħa qawwija mill-pubbliku biex il-gvern iħassar il-konċessjoni u jerġa’ jagħti l-gżira lura lill-poplu biex igawdiha kulħadd.

Kien kruċjali li jinġabar numru sostanzjali ta’ firem. Fl-2019, petizzjoni parlamentari simili kienet ġabret aktar minn 7,500 firma, iżda ġiet miċħuda mill-Kumitat Parlamentari responsabbli mill-petizzjonijiet. Il-ħolma bdiet toqrob lejn ir-realtà u mlietna bit-tama meta l-ġurnalisti taw prominenza lill-kampanja u persuni pubbliċi fosthom artisti, influencers u politiċi ma beżgħux joħorġu għonqhom għall-ġid komuni. L-ikbar pilastri kienu dawk li wrew l-appoġġ tagħhom b’kuraġġ kbir f’mument meta l-kampanja kienet meqjusa bħala muntanja li ma tistax tintrebaħ u ma kinitx qed tingħata l-importanza dovuta.
 

B’hekk, kellu jinġabar biżżejjed momentum u firem biex inkomplu nħeġġu lil dawn il-personalitajiet biex jippromwovu l-kampanja pubblikament u biex il-gazzetti jibdew jagħtu lil din is-saga l-importanza li kien jixirqilha. Is-suċċess tal-petizzjoni huwa attribwit b’mod sinifikanti għad-deċentralizzazzjoni tal-kampanja, b’mod partikolari l-kuraġġ u r-reklutaġġ ta’ numru kbir ta’ voluntiera enerġetiċi u, xi drabi, awtonomi. Kienet sorpriża pożittiva kemm individwi ħarġu minn triqthom biex joffru l-ħin tagħhom biex jiġbru l-firem u joħolqu viżwali u komunikazzjoni għall-midja. Barra minn hekk, xi NGOs marru lil hinn mid-dover tagħhom, u xi entitajiet offrew ukoll pubbliċità b’xejn. Il-mewġa ta’ appoġġ mill-voluntiera kienet tassew tal-għaġeb, u d-donazzjonijiet għenu wkoll biex ikopru l-ispejjeż promozzjonali.

Ta’ min isemmi dawn iċ-ċirkostanzi eċċezzjonali li, direttament u/jew indirettament, iffaċilitaw u kkontribwew għar-riżultat pożittiv tal-kampanja:

• Kampanja pożittiva fejn il-partijiet kollha — il-Gvern, MIDI u l-pubbliku — waslu għal ftehim li jibbenefika lil kulħadd. 

• In-nuqqas kbir ta’ spazji ħodor pubbliċi fiż-żona tal-Port tat-Tramuntana qanqal xewqa pubblika għatxana għall benesseri ħolistiku tal-ġisem, tal-moħħ u tar-ruħ.

• Il-preservazzjoni ta’ Manoel Island kienet għan tanġibbli u, barra minn hekk, għal ħafna,  il-gżira hija marbuta ma’ memorji personali. 

• Illum il-ġurnata, il-komunitajiet lokali huma aktar konxji u japprezzaw aktar il-kwalità tal-ħajja u s-saħħa. 

• L-għażla kienet bejn park aċċessibbli għall-familji fl-aktar żona densament popolata ta’ Malta jew appartamenti lussużi għall-ftit.

• Fl-2025, il-Gvern kien qed jinnegozja mal-MIDI estensjoni tad-data tat-tlestija, u l-MIDI ma kienx żamm mal-iskadenzi stipulati fil-konċessjoni. 

• Fl-2016, attivisti mill-Moviment Graffitti, flimkien ma’ organizzazzjonijiet lokali oħra u l-kunsill lokali tal-Gżira, reġgħu stabbilew l-aċċess għax-xatt, li kien ġie mblukkat illegalment mill-MIDI għal 16-il sena sħaħ. Il-pubbliku ħassu mqarraq, u kieku ma kienx għall-intervent tal-attivisti, ma konniex ikollna l-possibbiltà li nirfsu fuq il-gżira mis-sena 2000. Il-ġenerazzjoni żagħżugħa kienet tkun totalment mhux konxja tal-valur tal-gżira.

• Malta llum hija differenti minn kif kienet fl-2000, meta l-konċessjoni ngħatat biex tiġi żviluppata l-gżira. Il-finanzi pubbliċi forsi ssudaw imma l-wirt tagħna qed jiġi mnaqqar.

Meta nagħsru din il-kampanja, jibqa’ r-residwu ta’ bidu umli ħafna: grupp żgħir ta’ attivisti passjonati b’riżorsi limitati li ilhom isajru kampanja biex isalvaw Manoel Island għal żmien twil. Fl-2024, il-grupp iddeċieda li jagħti spinta sostanzjali u kkoordinata lejn kampanja nazzjonali, b’approċċ differenti minn kampanji preċedenti, bl-intenzjoni li l-kampanja tkun fuq fomm kulħadd. Il-kampanja kienet immexxija minn Flimkien għal Ambjent Aħjar (FAA) u Moviment Graffitti u kienet appoġġata minn aktar minn 50 entità. Il-kampanja kienet imfassla b’attenzjoni kbira għal kull dettall u bit-tir tal-effiċjenza f’kull pass meħud. Dan kollu kien jeħtieġ esperjenza profonda fl-attiviżmu u impenn qawwi.

Minħabba s-suċċess tal-kampanja, jaf ikun hemm it-tentazzjoni li wieħed jikkopja u japplika dak li ħadem hawn għal kampanji oħra. Bla dubju, xi elementi mill-għodod passati tal-kampanja ħadmu b’mod eċċellenti. Min-naħa l-oħra, meta nħarsu lura, nirrealizzaw li ma kinitx mixja pjaċevoli: Ħadna diversi tagħlimiet matul it-triq, kien hemm mumenti fejn l-attivisti għejew u xi strateġiji fallew. Ingredjent importanti ħafna kien il-flessibbiltà li wieħed jadatta għal xenarji differenti li bdew jippreżentaw ruħhom. Għaldaqstant, l-istrateġija adottata mhijiex waħda li taqbel ma’ kollox; ċirkostanzi differenti jeħtieġu miżuri differenti.